Oznaczenia spoin na rysunku - jak je czytać?
Artykuł sponsorowany
Krótka odpowiedź: symbol spoiny na rysunku to trzy informacje w jednym miejscu: rodzaj spoiny, jej wymiar i strona złącza, po której ma zostać wykonana. O tej ostatniej decyduje położenie symbolu względem linii odniesienia - nad nią czy pod nią. Pomyłka w tym jednym szczególe odwraca spoinę na drugą stronę blachy i wychodzi dopiero przy odbiorze.
Rysunek konstrukcyjny jest umową między projektantem a wykonawcą. Spawacz nie dostaje opisu słownego, tylko zestaw znaków, które mają jedno znaczenie niezależnie od kraju i od tego, kto je czyta. Zasady zapisu określa norma PN-EN ISO 2553 i to ona rozstrzyga spory o to, co właściwie było zamówione.
Trzy części każdego oznaczenia
| Element zapisu | Co niesie |
|---|---|
| Linia odniesienia ze strzałką | wskazuje złącze, którego dotyczy symbol |
| Położenie symbolu | strona złącza: od strony strzałki albo przeciwna |
| Symbol podstawowy | rodzaj spoiny: pachwinowa, czołowa, otworowa |
| Liczba przed symbolem | wymiar: grubość a albo bok z |
| Zapis za symbolem | długość, liczba odcinków, podziałka spoin przerywanych |
| Znaki uzupełniające | spoina obwodowa, montażowa, wymagane wykończenie lica |
Układ zapisu według PN-EN ISO 2553.
Najwięcej błędów dotyczy wymiaru. Zapis z literą a opisuje grubość obliczeniową spoiny pachwinowej, a z literą z długość jej boku. Dla tej samej spoiny są to dwie różne liczby, a zamiana jednej na drugą zmienia ilość stopiwa i czas pracy. Rozpisane przykłady z rysunkami zebrano tutaj: oznaczenia spoin.
Poziom jakości, czyli ile wolno
Sam symbol nie mówi, jak dokładnie spoina ma być wykonana. Od tego jest poziom jakości przywołany w dokumentacji, zwykle według PN-EN ISO 5817. Trzy litery opisują dopuszczalne wielkości niezgodności spawalniczych, sklasyfikowanych w PN-EN ISO 6520-1.
| Poziom | Wymagania | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| B | najostrzejsze | konstrukcje narażone na obciążenia zmienne, zbiorniki ciśnieniowe |
| C | pośrednie | typowe konstrukcje stalowe |
| D | najłagodniejsze | elementy mało wytężone |
Konsekwencja jest wymierna: ta sama spoina wykonana poprawnie dla poziomu D może zostać odrzucona przy wymaganiu B, mimo że symbol na rysunku był identyczny. Dlatego poziom jakości wpisuje się do dokumentacji razem z oznaczeniem spoiny, a nie zostawia do uzgodnienia na budowie.
Rysunek to dopiero początek dowodu
Poprawnie odczytany symbol mówi, co wykonać. Nie mówi, czy materiał rodzimy i złącze mają założone właściwości. To rozstrzygają badania laboratoryjne: próba rozciągania próbki ze złącza, pomiary twardości strefy wpływu ciepła, badania nieniszczące spoiny. Jak wygląda sama próba i co z niej wynika, opisano tutaj: https://tenslab.pl/statyczna-proba-rozciagania.
Przy badaniach zlecanych na zewnątrz warto sprawdzić zakres akredytacji laboratorium w wykazie prowadzonym przez Polskie Centrum Akredytacji. Akredytacja nie jest przyznawana laboratorium „w całości", tylko konkretnym metodom badawczym, więc liczy się to, czy obejmuje interesującą nas normę. Zasady działania systemu akredytacji i oceny zgodności w Polsce określa ustawa z 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz.U. 2016 poz. 542). Badania materiałowe w tym zakresie prowadzi SFERATIC, marka, pod którą od tego roku działa dotychczasowy Tenslab.
Co oznacza symbol po obu stronach linii odniesienia?
Spoinę obustronną, wykonywaną z obu stron złącza. Dla spoin pachwinowych daje to charakterystyczny zapis z dwoma trójkątami. Każdej stronie można przypisać inny wymiar, jeśli konstrukcja tego wymaga.
Czy oznaczenia na starszych rysunkach są nadal ważne?
Dokumentacja archiwalna bywa sporządzona według wcześniejszych wydań normy, w których część symboli i sposób zapisu układu linii różniły się od obecnych. Przy pracach na istniejącej konstrukcji warto ustalić, według którego wydania rysunek powstał, zanim odczyta się z niego wymiary.
Kto odpowiada za błąd w oznaczeniu spoiny na rysunku?
Dokumentację podpisuje jej autor i to on odpowiada za zapis. Wykonawca ma jednak obowiązek zgłosić wątpliwość, jeśli oznaczenie jest sprzeczne albo niemożliwe do wykonania w danym złączu. Milczące wykonanie według własnej interpretacji przenosi część ryzyka na wykonawcę.
Na czym to oparte
- PN-EN ISO 2553 - spawanie i procesy pokrewne, umowne przedstawianie złączy spawanych na rysunkach.
- PN-EN ISO 5817 - poziomy jakości B, C i D dla złączy spawanych ze stali.
- PN-EN ISO 6520-1 - klasyfikacja niezgodności spawalniczych.
- Wykaz akredytowanych laboratoriów badawczych Polskiego Centrum Akredytacji.